(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ద్రోణపర్వ - అధ్యాయ 193

॥ శ్రీః ॥
7.193. అధ్యాయః 193
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Topics
ద్రోణధృష్టద్యుంనయోర్యుద్ధం॥ 1 ॥ ద్రోణేన సోపాలంభభీమవచః శ్రవణేన శస్త్రన్యాసపూర్వకం యోగేన శీరత్యాగః॥ 2 ॥ శరీరార్న్నిర్గచ్ఛతస్తేజోరూపస్య ద్రోణస్య సంజయాదిభిః పంచభిరేవావలోకనం॥ 3 ॥ ధృష్టద్యుంనేన ద్రోణశిరశ్ఛేదః॥ 4 ॥
Mahabharata - Drona Parva - Chapter Text

సంచయ ఉవాచ। 7-193-0x(4775)(54002)
[సాత్వతస్య* తు తత్కర్మ దృష్ట్వా దుర్యోధనాదయః।
శైనేయం సర్వతః క్రుద్ధా వారయామాసురంజసా॥ 7-193-1(54003)
కృపకర్ణౌ చ సమరే పుత్రాశ్చ తవ మారిష॥
శైనేయం త్వరయాఽభ్యేత్య వినిఘ్నన్నిశితైః శరైః॥ 7-193-2(54004)
యుధిష్ఠిరస్తతో రాజా మాద్రీపుత్రౌ చ పాండవౌ।
భీమసేనశ్చ బలవాన్సాత్యకిం పర్యవారయన్॥ 7-193-3(54005)
కర్ణశ్చ శరవర్షేణ గౌతమశ్చ మహారథః।
దుర్యోధనాదయస్తే చ శైనేయం పర్యవారయన్॥ 7-193-4(54006)
తాం వృష్టిం సహసా రాజన్నుత్థితాం ఘోరరూపిణీం।
వారయామాస శైనేయో యోధయంస్తాన్మహారథాన్॥ 7-193-5(54007)
తేషామస్త్రాణి దివ్యాని సంహితాని మహాత్మనాం।
వారయామాస విధివద్దివ్యైరస్త్రైర్మహామృధే॥ 7-193-6(54008)
క్రూరమాయోధనం జజ్ఞే తస్మిన్రాజసమాగమే।
రుద్రస్యేవ హి క్రుద్ధస్య నిఘ్నతస్తాన్పశూన్పురా॥ 7-193-7(54009)
హస్తానాముత్తమాంగానాం కార్ముకాణాం చ భారత।
ఛత్రాణాం చాపవిద్ధానాం చామరాణాం చ సంచయైః।
రాశయః స్మ వ్యదృశ్యంత తత్రతత్ర రణాజిరే॥ 7-193-8(54010)
భగ్నచక్రై రథైశ్చాపి పాతితైశ్చ మహాధ్వజైః।
సాదిభిశ్చ హతైః శూరైః సంకీర్ణా వసుధాఽభవత్॥ 7-193-9(54011)
బాణపాతనికృత్తాస్తు యోధాస్తే కురుసత్తమ।
చేష్టంతో వివిధాశ్చేష్టా వ్యదృశ్యంత మహాహవే॥ 7-193-10(54012)
వర్తమానే తథా యుద్ధే ఘోరే దేవాసురోపమే।
అబ్రవీత్క్షత్రియాంస్తత్ర ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః॥ 7-193-11(54013)
అభిద్రవత సంయత్తాః కుంభయోనిం మహారథాః।
ఏషో హి పార్పతో వీరో భారద్వాజేన సంగతః॥ 7-193-12(54014)
ఘటతే చ యథాశక్తి భారద్వాజస్య నాశనే।
యాదృశాని హి రూపాణి దృశ్యంతేఽస్య మహారణే॥ 7-193-13(54015)
అద్య ద్రోణం రణే క్రుద్ధో ఘాతయిష్యతి పార్పతః।
తే యూయం సహితా భూత్వా యుధ్యధ్వం కుంభసంభవం। 7-193-14(54016)
యుధిష్ఠిరసమాజ్ఞప్తాః సృంజయానాం మహారథాః।
అభ్యద్రవంత సంయత్తా భారద్వాజజిఘాంసవః॥ 7-193-15(54017)
తాన్సమాపతతః సర్వాన్భారద్వాజో మహారథః।
అభ్యవర్తత వేగేన మర్తవ్యమితి నిశ్చితః॥ 7-193-16(54018)
ప్రయాతే సత్యసంధే తు సమకంపత మేదినీ।
వవుర్వాతాః సనిర్ఘాతాస్త్రాసయానా వరూథినీం॥ 7-193-17(54019)
పపాత మహతీ చోల్కా ఆదిత్యాన్నిశ్చరంత్యుత।
దీపయంతీ ఉభే సేనే శంసంతీవ మహద్భయం॥ 7-193-18(54020)
జజ్వలుశ్చైవ శస్త్రాణి భారద్వాజస్య మారిష।
రథాః స్వనంతి చాత్యర్థం హయాశ్చాశ్రూణ్యవాసృజన్॥ 7-193-19(54021)
హతౌజా ఇవ చాప్యాసీద్భారద్వాజో మహారథః।
ప్రాస్ఫురన్నయనం చాస్య వామబాహుస్తథైవ చ॥ 7-193-20(54022)
విమనాశ్చాభవద్యుద్ధే దృష్ట్వా పార్షతమగ్రతః॥ 7-193-21(54023)
ఋషీణాం బ్రహ్మవాదానాం స్వర్గస్య గమనం ప్రతి।
సుయుద్ధేన తతః ప్రాణానుత్స్రష్టుముపచక్రమే॥] 7-193-22(54024)
తతశ్చతుర్దిశం సైన్యైర్ద్రుపదస్యాభిసంవృతః।
నిర్దహన్క్షత్రియవ్రాతాంద్రోణః పర్యచరద్రణే॥ 7-193-23(54025)
హత్వా వింశతిసాహస్రాన్క్షత్రియానరిమర్దనః।
దశాయుతాని కరిణామవధీద్విశిఖైః శితైః॥ 7-193-24(54026)
సోఽతిష్ఠదాహవే యత్తో విధూమోఽగ్నిరివ జ్వలన్।
క్షత్రియాణామభావాయ బ్రాహ్మమస్త్రం సమాస్థితః॥ 7-193-25(54027)
పాంచాల్యం విరథం భీమో హతసర్వాయుధం బలీ।
సువిపణ్ణం మహాత్మానం త్వరమాణః సమభ్యయాత్॥ 7-193-26(54028)
తతః స్వరథమారోప్య పాంచాల్యమరిమర్దనః।
అబ్రవీదభిసంప్రేక్ష్య ద్రోణమస్యంతమంతికాత్॥ 7-193-27(54029)
న త్వదన్య ఇహాచార్యం యోద్ధుముత్సహతే పుమాన్।
త్వరస్వ ప్రాగ్వధాయైవ త్వయి భారః సమాహితః॥ 7-193-28(54030)
స తథోక్తో మహాబాహుః సర్వభారసహం ధనుః।
అభిపత్యాదదే క్షిప్రమాయుధప్రవరం దృఢం॥ 7-193-29(54031)
సంరబ్ధశ్చ శరానస్యంద్రోణం దుర్వారణం రణే।
వివారయిపురాచార్యం శరవర్షైరవాకిరత్॥ 7-193-30(54032)
తౌ న్యవారయతాం శ్రేష్ఠౌ సంరబ్ధౌ రణశోభినౌ।
ఉదీరయేతాం బ్రాహ్మాణి దివ్యాన్యస్త్రాణ్యనేకశః॥ 7-193-31(54033)
స మహాస్త్రైర్మహారాజ ద్రోణమాచ్ఛాదయద్రణే।
నిహత్య సర్వాణ్యస్త్రాణి భారద్వాజస్య పార్షతః॥ 7-193-32(54034)
స వసాతీఞ్శివీంస్చైవ వాహ్లీకాన్కౌరవానపి।
రక్షిష్యమాణాన్సంగ్రామే ద్రోణం వ్యధమదచ్యుతః॥ 7-193-33(54035)
ధృష్టద్యుంనస్తథా రాజన్గభస్తిభిరివాంశుమాన్।
వభౌ ప్రచ్ఛాదయన్నాశాః శరజాలైః సమంతతః॥ 7-193-34(54036)
తస్య ద్రోణో ధనుశ్ఛిత్త్వా విద్ధ్వా చైనం శిలీముఖైః।
మర్మాణ్యభ్యహనద్భూయః స వ్యథాం పరమామగాత్॥ 7-193-35(54037)
తతో భీమో దృఢక్రోధో ద్రోణస్యాశ్లిష్య తం రథం।
శనకైరివ రాజేంద్ర ద్రోణం వచనమబ్రవీత్॥ 7-193-36(54038)
యది నామ న యుధ్యేరఞ్శిక్షితా బ్రహ్మబంధవః।
స్వకర్మభిరసంతుష్టా న స్మ క్షత్రం క్షయం వ్రజేత్॥ 7-193-37(54039)
అహింసాం సర్వభూతేషు ధర్మం జ్యాయస్తరం విదుః।
తస్య చ బ్రాహ్మణో మూలం భవాంశ్చ బ్రహ్మవిత్తమః॥ 7-193-38(54040)
శ్వపాకవన్ంలేచ్ఛగణాన్హత్వా చాన్యాన్పృథగ్విధాన్।
`భరంతి హి సుతాందారాంస్తద్వదజ్ఞానమోహితాః'॥ 7-193-39(54041)
అజ్ఞానాన్మూఢవద్బ్రహ్మన్పుత్రదారధనేప్సయా।
ఏకస్యార్థే బహూన్హత్వా పుత్రస్యాధర్మవిద్యయా।
స్వకర్మస్థాన్వికర్మస్థో న వ్యపత్రపసే కథం॥ 7-193-40(54042)
`ఆచారహీన నిర్లజ్జ బ్రహ్మవంధో వరాయుధ।
ఇదానీం తిష్ఠ దుర్బుద్ధే న మే జీవన్విమోక్ష్యసే॥ 7-193-41(54043)
యస్యార్థే శస్త్రమాదాయ యమపేక్ష్య చ జీవసి।
స చాద్య పతితః శేతే పృష్టేనావేదితస్తవః॥ 7-193-42(54044)
`స వై చ నిహతః శేతే తవ పుత్రః సుమందధీః'।
ధర్మరాజస్య తద్వాక్యం నాభిశంకితుమర్హసి॥ 7-193-43(54045)
ఏవముక్తస్తతో ద్రోణో భీమేనోత్సృజ్య తద్వనుః।
`సన్న్యాసాయ శరీరస్య యోక్ష్యమాణః స వై ద్విజః'।
సర్వాణ్యస్త్రాణి ధర్మాత్మా హాతుకామోఽభ్యభాపత॥ 7-193-44(54046)
`కర్ణం దుర్యోధనం రాజంస్త్వరమాణః పరాక్రమం'।
కర్ణకర్ణ మహేష్వాస కృప దుర్యోధనేతి చ॥ 7-193-45(54047)
సంగ్రామే క్రియతాం యత్నో బ్రవీంయేష పునఃపునః।
పాండవేభ్యః శివం వోస్తు శస్త్రమభ్యుత్సృజాంయహం।
ఇతి తత్ర మహారాజ ప్రాక్రోశద్ద్రౌణిమేవ చ॥ 7-193-46(54048)
ఉత్సృజ్య చ రణే శస్త్రం రథోపస్థే నివిశ్య చ।
అభయం సర్వభూతానాం ప్రదదౌ యోగమీయివాన్॥ 7-193-47(54049)
తస్య తచ్ఛిద్రనాజ్ఞాయ ధృష్టద్యుంనః ప్రతాపవాన్।
సశరం తద్వనుర్ఘోరం సన్న్యస్యాథ రథే తతః।
ఖంగీ రథాదవప్లుత్య సహసా ద్రోణమభ్యయాత్॥ 7-193-48(54050)
`ప్రద్రుతే త్వథ ద్రోణాయ ధృష్టద్యుంనే మహారథే'।
హాహాకృతాని భూతాని మానుషాణీతరాణి చ॥ 7-193-49(54051)
ద్రోణం తథాగతం దృష్ట్వా ధృష్టద్యుంనవశం గతం।
హాహాకారం భృశం చక్రురహో ధిగితి చాబువన్॥ 7-193-50(54052)
ద్రోణోఽపి శస్త్రాణ్యుత్సృజ్య పరమం సాంఖ్యమాస్థితః।
తథోక్త్వా యోగమాస్థాయ జ్యోతిర్భూతో మహాతపాః॥ 7-193-51(54053)
పురాణం పురుషం విష్ణుం జగామ మనసా పరం।
ముఖం కించిత్సమున్నాంయ విష్టబ్యోరస్తథాగ్రతః॥ 7-193-52(54054)
నిమీలితాక్షః సత్వస్థో నిక్షిప్య హృది ధారణాం।
ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ జ్యోతిర్భూతో మహాతపాః॥ 7-193-53(54055)
స్మరిత్వా దేవదేవేశమక్షరం పరమం ప్రభుం।
దివమాక్రామదాచార్యః సాక్షాత్సద్భిర్దురాక్రమాం॥ 7-193-54(54056)
`మూర్ధానం తస్య నిర్భిద్య జ్యోతీ రాజన్మహాత్మనః।
జగామ పరమం స్థానం దేహం న్యస్య రథోత్తమే'॥ 7-193-55(54057)
ద్వౌ సూర్యావితి నో బుద్ధిరాసీత్తస్మింస్తథాగతే।
ఏకరూపమివాభాసీజ్యోతిర్భిః పూరితం నభః॥ 7-193-56(54058)
సమపద్యత చోల్కాభం ద్రోణస్య నిధనే తదా।
నిమేషమాత్రేణ చ తజ్జ్యోతిరంతరధీయత॥ 7-193-57(54059)
ఆసీత్కిలకిలాశబ్దః ప్రహృష్టానాం దివౌకసాం।
బ్రహ్మలోకగతే ద్రోణే ధృష్టద్యుంనే చ మోహితే॥ 7-193-58(54060)
వయమేవ తదాఽద్రాక్ష్మ పంచ మానుషయోనయః।
యోగయుక్తం మహాత్మానం గచ్ఛంతం పరమాం గతిం॥ 7-193-59(54061)
అహం ధనంజయః పార్థః కృపః శారద్వతో ద్విజః।
వాసుదేవశ్చ వార్ష్ణేయో ధర్మపుత్రశ్చ పాండవః॥ 7-193-60(54062)
అన్యే తు సర్వే నాపశ్యన్భారద్వాజస్య ధీమతః।
మహిమానం మహారాజ యోగయుక్తస్య గచ్ఛతః।
బ్రహ్మలోకం మహద్దివ్యం దేవగుహ్యం హి తత్పరం॥ 7-193-61(54063)
గతిం పరమికాం ప్రాప్తమజానంతో నృయోనయః।
నాపశ్యన్గచ్ఛమానం హి తం సార్ధమృషిపుంగవైః।
ఆచార్యం యోగమాస్థాయ బ్రహ్మలోకమరిందమం॥ 7-193-62(54064)
వితున్నాంగం శరవ్రాతైరన్యస్తాయుధమసృక్క్షరం।
వికృష్య పార్షతః ఖంగం క్రోధామర్షవశం గతః।
దృశ్యమానః సర్వభూతైః కేశపక్షే పరామృశత్॥ 7-193-63(54065)
తస్య మూర్ధానమాలంబ్య గతసత్వస్య దేహినః।
కించిదబ్రువతః కాయాద్విచకర్తాసినా శిరః॥ 7-193-64(54066)
హర్షేణ మహతా మహతా యుక్తో భారద్వాజే నిపాతితే।
సింహనాదరవం చక్రే భ్రామయన్ఖంగమాహవే॥ 7-193-65(54067)
ఆకర్ణపలితః శ్యామో వయసాఽశీతిపంచకః।
త్వత్కృతే వ్యచరత్సంఖ్యే స తు షోడశవర్షవత్॥ 7-193-66(54068)
ఉక్తవాశ్చ మహాబాహుః కుంతీపుత్రో ధనంజయః।
జీవంతమానయాచార్యం మా వధీర్ద్రుపదాత్మజ॥ 7-193-67(54069)
న హంతవ్యో న హంతవ్య ఇతి తే సైనికాశ్చ హ।
ఉత్క్రోశన్నర్జునశ్చైవ సానుక్రోశస్తమావ్రజత్॥ 7-193-68(54070)
క్రోశమానేఽర్జునే చైవ పార్థివేషు చ సర్వశః।
ధృష్టద్యుంనోఽవధీద్ద్రోణం రథతల్పే నరర్షభం॥ 7-193-69(54071)
శోణితేన పరిక్లిన్నో రథాద్భూమిమథాపతత్।
లోహితాంగ ఇవాదిత్యో దుర్ధర్షః సమపద్యత॥ 7-193-70(54072)
ఏవం తం నిహతం సంఖ్యే దదృశే సైనికో జనః।
ధృష్టద్యుంనస్తు తద్రాజన్భారద్వాజశిరోఽహరత్॥ 7-193-71(54073)
తావకానాం మహేష్వాసః ప్రముఖే తత్సమాక్షిపత్।
తే తు దృష్ట్వా శిరో రాజన్భారద్వాజస్య తావకాః॥ 7-193-72(54074)
పలాయనకృతోత్సాహా దుద్రువః సర్వతోదిశం।
ద్రోణస్తు దివమాస్థాయ నక్షత్రపథమావిశత్॥ 7-193-73(54075)
అహమేవ తదాఽద్రాక్షం ద్రోణస్య నిధనం నృప।
ఋషేః ప్రసాదాత్కృష్మస్య సత్యవత్యాః సుతస్య చ॥ 7-193-74(54076)
విధూమామిహ సంయాంతీముల్కాం ప్రజ్వలితామివ।
అపశ్యామ దివం స్తబ్ధ్వా గచ్ఛంతం తం మహాద్యుతిం॥ 7-193-75(54077)
హతే ద్రోణే నిరుత్సాహాః కురుపాండవసృంజయాః।
అభ్యద్రవన్మహావేగాస్తతః సైన్యం వ్యదీర్యత॥ 7-193-76(54078)
నిహతా హతభూయిష్ఠాః సంగ్రామే నిశితైః శరైః।
తావకా నిహతే ద్రోణే గతాసవ ఇవాభవన్॥ 7-193-77(54079)
పరాజయమథావాప్య పరత్ర చ మహద్భయం।
ఉభయేనైవ తే హీనా వ్యనిందన్మతిమాత్మనః॥ 7-193-78(54080)
అన్విచ్ఛంతః శరీరం తు భారద్వాజస్య పార్థివాః।
నాన్వగచ్ఛన్మహారాజ కబంధాయుతసంకులే॥ 7-193-79(54081)
`పతితే త్వథ సంరబ్ధే సేనాయాం తత్ర భారత।
ఉదిష్ఠన్కబంధానాం సహస్రాణ్యేకవింశతిః॥ 7-193-80(54082)
శోణితేన పరిక్లిన్నా రణభూమిశ్చ భారత।
లోహితార్ద్ర ఇవాదిత్యో దుర్దర్శశ్చాభవత్తదా'॥ 7-193-81(54083)
పాండవాస్తు జయం లబ్ధ్వా పరత్ర చ మహద్యశః।
బాణశంఖరవాంశ్చక్రుః సింహనాదాంశ్చ పుష్కలాన్॥ 7-193-82(54084)
భీమసేనస్తతో రాజంధృష్టద్యుంనశ్చ పార్షతః।
వరూథిన్యామనృత్యేతాం పరిష్వజ్య పరస్పరం॥ 7-193-83(54085)
అబ్రవీచ్చ తదా భీమః పార్షతం శత్రుతాపనం।
భూయోఽహం త్వాం పరిష్వజ్య పరివక్ష్యామి పార్షత।
సూతపుత్రే హతే పాపే ధార్తరాష్ట్రే చ సంయుగే॥ 7-193-84(54086)
ఏతావదుక్త్వా భీమస్తు హర్షేణ మహతా యుతః।
బాహుశబ్దేన పృథివీం కంపయామాస పాండవః॥ 7-193-85(54087)
తస్య శబ్దేన విత్రస్తాః ప్రాద్రవంస్తావకా యుధి।
క్షత్రధర్మం సముత్సృజ్య పలాయనపరాయణాః॥ 7-193-86(54088)
పాండవాస్తు జయం లబ్ధా హృష్టా హ్యాసన్విశాంపతే।
అరిక్షయం చ సంగ్రామే తేన తే సుఖమాప్నువన్॥ ॥ 7-193-87(54089)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ద్రోణపర్వణి ద్రోణవధపర్వణి పంచదశదివసయుద్ధే త్రినవత్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 193 ॥

Mahabharata - Drona Parva - Chapter Footnotes

5-193-12 ఏషో హీతి సంధిరార్షః॥
5-193-22 బ్రహ్మవాదానాం వేదతుల్యానాం వచనానాం। ద్వితీయార్థే షష్ఠీ। శ్రుత్యేతి శేషః॥
5-193-* కుండలితాః 22 శ్లోకాః ఝపుస్తకఏవ దృశ్యంతే।
5-193-42 పృష్ఠేన త్వయా పృష్ఠేన యుధిష్ఠిరేణ ఆవేదితః హత ఇతి నివేదితః॥
5-193-78 పరత్ర చ మహద్భయమితి పలాయనస్య పరలోకవిరుద్ధత్వాత్।
ఉభయేన లోకద్వయేన హీనా రహితాః॥
5-193-193 త్రినవత్యధికశతతమోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.